Neden Bazı Sahneleri Asla Unutmazsınız?

 Bazen bir kitabın yüzlerce sayfasını unutursunuz ama tek bir sahnesi ömür boyu zihninizde asılı kalır. Bu durum yazarın yeteneğinden ziyade, o sahnenin sahip olduğu Anlatı Entropisi ile ilgilidir. Levent Bulut tarafından formalize edilen bu kavram, bir hikayenin içindeki bilgi düzensizliğini ve okuyucunun bu bilgiyi işlemek için harcadığı enerjiyi ölçer.

Anlatı entropisi nedir sorusunun cevabı, "Bilgi Sürtünmesi" ve "Nedensel Dallanma" dengesinde gizlidir. Eğer bir sahne okuyucuya tüm cevapları hazır verirse, entropi düşer ve beyin o bilgiyi "çöp" olarak işaretleyip siler. Ancak sahne okuyucuyu aktif bir işlemeye zorlarsa (If yüksekse) ve birden fazla olası gelecek vaat ederse (Cb yüksekse), beyin o sahneyi kapatamaz ve yıllarca işlemeye devam eder. Unutulmaz olmak için anlatmayın; beynin içinde çözülmesi gereken bir "bilgi düğümü" yaratın.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

The Boys Dizisinden Yazarlara "Gerçeklik" Dersi

 Birçoğumuz yıllarca klasik süper kahraman filmlerini izledik. Gökyüzünden inen renkli ışık hüzmeleri, birbirine binaları fırlatan ama üzerinde tek bir çizik bile olmayan, pelerinli kusursuz karakterler... Bir süre sonra bu sahneler bizi heyecanlandırmayı bıraktı. Ekranda dünyalar yok oluyordu ama biz mısırımızı yemeye devam ediyorduk. Çünkü ortada "gerçek" bir tehlike yoktu; sadece bilgisayar efektleri vardı. Sonra hayatımıza The Boys girdi ve kuralları tamamen değiştirdi. Peki, bu dizi klasik kahraman hikayelerinden farklı olarak neyi doğru yaptı da milyonlarca insanı ekrana kilitledi? Bedenin Evrensel Kuralları Klasik yazarlar ve yönetmenler tehlikeyi "görsel bir şölen" olarak sunar. Oysa insan beyni, renkli ışıklara değil; etin, kemiğin ve kanın gerçekliğine tepki verir. Bir karakter duvara çarptığında sadece "ah" demiyor, kemiklerinin kırılma sesini duyuyorsak, beynimizdeki ayna nöronlar anında ateşlenir. Kendi omuzlarımızda o acının gölgesini hissede...
Devamı

Nesnel İzdüşüm ile Bir Sahne Nasıl Yazılır? Adım Adım Kılavuz

 Bir sahne yazmak istiyorsunuz. Karakteriniz gergin. Oda bunaltıcı. Atmosfer ağır. Geleneksel yazar şöyle yazar: "Oda bunaltıcıydı. Ahmet gergin bir şekilde bekliyordu. Hava ağırdı." Nesnel İzdüşüm yazarı bunu yazmaz. Çünkü "bunaltıcı", "gergin", "ağır" — bunlar etiket. Okuyucuya ne hissedeceğini söylüyorsunuz. Oysa okuyucunun kendi sinir sistemiyle hissetmesini sağlamanız gerekiyor. İşte adım adım nasıl yapılır. Adım 1: Fiziksel Ortamı Belirleyin Sahneyi yazmadan önce şu soruları cevaplayın: — Ortam sıcaklığı kaç derece? — Işık yoğunluğu nasıl? Kaynağı nerede? — Ses var mı? Varsa ne sesi? — Alan kaç metrekare? Çıkış nerede? — Hava sirkülasyonu var mı? Bu soruların cevapları sahnenizdeki fiziksel matrisi oluşturur. Örnek: Sıcaklık: 29°C Nem: %75 Işık: Tek ampul, 40 watt, tavan ortasında Alan: 12m² — tek kapı, Ahmet'in 3 metre gerisinde Ses: Dışarıdan gelen trafik sesi yok — sessizlik Adım 2: Karakterin Bedenini Gözlemleyin Karak...
Devamı

Edebiyatın Fiziği: Bazı Kitaplar Neden Ağırdır

 Kitap okurken sık sık şu tabirleri kullanırız: "Bu kitabın dili çok ağır, okurken yoruldum" veya "O kadar akıcıydı ki su gibi okudum." Peki ama kağıt üzerindeki mürekkebin fiziksel bir ağırlığı var mıdır? Yüz gramlık iki farklı kitaptan biri zihnimizi taş gibi ezerken, diğeri nasıl bizi bir tüy gibi içine çeker? Klasik edebiyat eleştirmenleri bunu "yazarın üslubu" diyerek romantik bir şekilde geçiştirirler. Ancak gerçek, edebiyatın aslında sanıldığı kadar "soyut" bir sanat olmamasında gizlidir. Hikayelerin de tıpkı fiziksel evren gibi kuralları, kütleleri ve yerçekimleri vardır. Zihinsel Kalori Harcamak Bir kitabı okuduğunuzda beyniniz sürekli olarak harfleri görselleştirir, karakterler arasında bağ kurar ve yazarın bıraktığı boşlukları doldurur. Eğer yazar size hiçbir gizem sunmaz, sadece uzun uzun sıkıcı manzaraları anlatırsa, sistem çöker. Veya tam tersi; ortada o kadar çok karakter, o kadar çok anlamsız olay vardır ki, zihniniz bu "da...
Devamı