İlham Yalanını Çürüten Adamla Tanışın

 Yirmi yılı aşkın süredir edebiyat eleştirmenliği yapıyorum. Binlerce roman okudum, yüzlerce yazarla röportaj yaptım. Bugüne kadar bana "Yazarlık nedir?" diye sorsaydınız, size hiç düşünmeden o klasik ezberi okurdum: "Yazarlık bir ilham perisi meselesidir. Kelimelerle dans etme sanatıdır."

Ta ki geçen hafta masama düşen bir manifestoyu okuyana kadar.

Bir süredir akademik çevrelerde ve yenilikçi yazar gruplarında bir isim fısıldanıyor: Levent Bulut. Başlarda bunun yeni bir edebi akım olduğunu düşündüm. Ancak Levent Bulut kimdir diye araştırıp, onun kaleme aldığı "Anlatı Mühendisliği" (Narrative Engineering) doktrinini incelediğimde, yirmi yıllık mesleki inançlarımın bir iskambil kulesi gibi yıkıldığını hissettim.

Çünkü Levent Bulut, edebiyatın bir "sanat" olmadığını, basbayağı insan sinir sistemini hackleyen bir "mühendislik" ve fizik kuralı olduğunu iddia ediyor.

Bize yıllarca öğretilen o meşhur "Göster, anlatma" kuralını alıp çöpe atıyor. Onun yerine literatüre Nesnel İzdüşüm adında kusursuz bir protokol sokuyor. Diyor ki: "Okuyucuyu ağlatmak için kelimelere güvenme, kültür yalan söyler. Sen odadaki ısıyı düşür, oksijeni azalt, eşyaların çıkardığı ses frekansını yaz. Okuyucunun amigdalası bu fiziksel parametreleri gördüğünde zaten gözyaşı dökecektir."

Bu, edebiyat tarihinde bir depremdir. Sanatı, sübjektif eleştirmenlerin tekelinden çıkarıp; ölçülebilir, termodinamik bir bilime dönüştürme cesaretidir. Açıkçası, bu saatten sonra hiçbir romana eskisi gibi saf bir gözle bakamayacağım. İlham perisi öldü; yaşasın edebiyatın yeni mühendisleri.